Noord-Zuidlijn, les in projectmanagement

Halte Centraal Station van lijn 52, oftewel de Noord-Zuidlijn.

Noord-Zuidlijn, les in projectmanagement

jul 20, 2018 Nieuwsfeed by vincent

Weet wat je niet weet, en andere lessen uit de Noord-Zuidlijn

De alarmbellen hadden al af moeten gaan bij de post onvoorzien — slechts 4% van de bouwsom kón niet kloppen. Maar de Noord-Zuidlijn ging door en zaterdag gaat de omstreden metrolijn feestelijk open. Wat kunnen bedrijven en overheden hiervan leren voor toekomstige projecten?

Halte Centraal Station van lijn 52, oftewel de Noord-Zuidlijn.
Halte Centraal Station van lijn 52, oftewel de Noord-Zuidlijn.Foto: Hollandse Hoogte / Ge Dubbelman

Pas op voor jaknikkers

‘Iedereen deed mee aan het verhullen van de werkelijkheid’, zei voormalig wethouder Tjeerd Herrema deze week in NRC. Hij zag dat mensen die er vanaf het begin bij betrokken waren, niet meer de vrijheid hadden om kritische vragen te stellen. De politiek nam ‘besluiten om besluiten te kunnen nemen, niet om het project uitgevoerd te krijgen’ en daardoor liepen kosten en planning uit de hand. Herrema voerde een projectbureau in en volgens hem kwamen er toen pas realistische rapportages. ‘Dat had ik misschien een jaar eerder moeten doen.’

Kijk naar andere projecten

Bereken niet zelf de kosten, maar kijk naar anderen, aldus hoogleraar Bert van Wee (TUDelft). Als je een metro gaat aanleggen in een oude binnenstad, dan is het zeker dat je verrassingen tegenkomt. Dan is 4% of 10% voor onvoorziene kosten erg laag. Kies in plaats daarvan voor reference based forecasting, stelt hij. Dus projectgegevens verzamelen uit het verleden en op basis daarvan een goede kostenschatting maken. Engeland doet het al.

Betrek het bedrijfsleven erbij

Kunstwerk De Poorten van Noord langs de nieuwe metrolijn.
Kunstwerk De Poorten van Noord langs de nieuwe metrolijn.Cleo Campert/HH

Geen verzekeraar bleek aanvankelijk het bouwproject te willen dekken. Dan verzekeren we toch zelf?, besloot de gemeente. Daarmee beging Amsterdam volgens het rapport enquêtecommissie Noord-Zuidlijn een grote fout. De gemeente had niet de middelen om grote schadegevallen te dragen. Ook is het een teken als het bedrijfsleven niet mee wil doen, zegt Van Wee. ‘Dat is dan wellicht een signaal dat het een te duur project gaat worden.’

Pas op met contracten

Om goedkoop uit te komen sloot de gemeente ‘gevaarlijke’ contracten af. De financiële risico’s lagen vooral bij de gemeente in plaats van aannemers. Dat bleek ongelukkig want juist bouwbedrijven kunnen de risico’s beter beheersen, aldus het rapport uit de enquêtecommissie. Om foute prikkels uit de contracten te halen moest de gemeente heronderhandelen, en daarmee steeg de bouwsom.

Voorkom schijnzekerheid

September 2012: door een lek in een boormachine die wordt gebruikt bij de aanleg van de Noord-Zuidlijn in Amsterdam verzakken een aantal panden op de Vijzelgracht.
September 2012: door een lek in een boormachine die wordt gebruikt bij de aanleg van de Noord-Zuidlijn in Amsterdam verzakken een aantal panden op de Vijzelgracht.Caro Bonink/HH

Bij metrostation Vijzelgracht kreeg bewoonster Helena van Gelder haar deur niet meer goed open. Een damwand bleek gescheurd, grondwater liep weg en als gevolg zakten huizen tot 14 centimeter weg. De gemeente hield met reflectoren huizen in de gaten, maar dit gaf maar eens per vier uur een meting, terwijl de gemeente de indruk wekte huizen constant te controleren. Het vertrouwen in het project daalde tot een dieptepunt. Er was vooraf veel vrees voor het onbekende boren onder de stad, maar die machines hapten zich vlot en zonder grote problemen een weg. Juist het maken van stations, wat zonder boormachine gebeurde, ging mis.

Communiceer

Amsterdammers en ondernemers zagen overlast én stijgende kosten — zonder te ervaren waar het goed voor was. Dat beeld draaide de gemeente bij door beter te vertellen wat onder de grond gebeurde. Zo kon iedereen een trap aflopen om de bouw van station Rokin te volgen. Journalisten werden uitgenodigd voor een reeks aan uitjes, zoals kruipen door de net gebouwde tunnels onder het IJ. En er kwamen goed bezochte open dagen.

Weet wat je niet weet

‘Uiteindelijk zijn we allemaal amateurs,’ sprak destijds burgemeester Job Cohen tijdens de enquête over de metrolijn, en sprak daarmee uit wat ook uit de enquête naar boven kwam –

Testreizigers, eerder dit jaar op het metrostation Europaplein.
Testreizigers, eerder dit jaar op het metrostation Europaplein.Jan Everhard/Hollandse Hoogte

bestuurders waren blind voor de gevaren. Nu dreigt het juist om te slaan, stelde oud-wethouder Herrema in NRC. Het trauma komt al naar boven als iemand een vergezicht toont. Zelf probeert hij vooral realistisch te zijn. ‘Ik zie het als een fantastisch project. Waar we een veel te hoge prijs voor hebben betaald.’