Het Rotterdam-effect van de oude en nieuwe haven

Het Rotterdam-effect van de oude en nieuwe haven

dec 18, 2018 Nieuwsfeed by vincent

De Rotterdamse haven is een belangrijke spil in de Nederlandse economie, maar vernieuwing is dringend nodig. ‘Wat kunnen we veranderen? Dat moet de haven duidelijk maken.’

In het kort
De Rotterdamse haven moet vernieuwen omdat de container- en oliestromen over hun hoogtepunt heen zijn.

De nieuwe haven moet het hebben van digitalisering en energietransitie.

Dat vereist de komst van ambitieuze hoogopgeleide jongeren, maar probleem is dat de haven onder hen nog onbekend is.

Ook de Rotterdamse haven nieuwe stijl blijft relevant voor de gehele Nederlandse economie.
Lisette van der Pijl (32), ondernemer en voorzitter van Jong Havenvereniging, en Ana Duškov (25), verkozen tot Jong Haventalent 2018, zijn er morgen bij als in het Nieuwe Luxor Theater de Rotterdamse havengemeenschap bijeenkomt voor de traditionele Dag van de Haven. Als hoogopgeleide jonge vrouwen zijn zij een uitzondering te midden van een publiek dat hoofdzakelijk bestaat uit mannen van middelbare leeftijd. Die groep bepaalt nog steeds het beeld in de Rotterdamse haven.

Duškov, als manager werkzaam bij containerterminal ECT, vertegenwoordigt meer dan een leuke titel: net als Van der Pijl vormt zij de toekomst van de grootste haven van Europa. En ze heeft energieke plannen. ‘Ik wil met een serie vlogs aan jongeren laten zien wat de rol van de haven in de economie is en wat de mogelijkheden hier zijn’, zegt Duškov, die bij ECT nieuwe ICT-toepassingen ontwikkelt. ‘Velen kennen de haven nog niet, terwijl er grote uitdagingen liggen. Jongeren kunnen hier juist veel dingen veranderen.’

Ana Duškov wil met een serie vlogs jongeren interesseren in de Rotterdamse haven. 
Haven van de toekomst
En veranderen moet de haven. Morgen maakt ceo Allard Castelein van Havenbedrijf Rotterdam (HbR) de voorlopige overslagcijfers bekend. Om in de toekomst relevant én rendabel te blijven kan de haven niet louter blijven steunen op containeroverslag en de opslag en verwerking van olie. Het zijn goederenstromen die de haven voorspoed hebben gebracht, maar de grootste groei is eruit, om niet te zeggen dat de haven onder druk staat.

Om hoogopgeleide jongeren naar de haven van de toekomst te lokken is een nieuw verhaal nodig, een verhaal over aanpassing aan de klimaatverandering en over hoe de nieuwste digitale technologieën de logistiek efficiënter kunnen maken.

Bovenal moet het een verhaal zijn over de blijvende relevantie van de haven. Niet alleen om talent aan te trekken, maar ook om overheden te overtuigen van het belang van mainport Rotterdam. Al is ook die term ‘mainport’ aan vervanging toe.

Nieuwe visie
Het moment is goed, want zowel het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat als de gemeente Rotterdam werkt aan een nieuwe visie op de haven. Om het belang ervan duidelijk te maken ligt er op Casteleins tafel een nieuw onderzoeksrapport van de Erasmus Universiteit met de titel ‘Het Rotterdam Effect’, over de economische uitstraling van de haven voor Nederland.

Bron: Financieel Dagblad, foto: Bart Hoogveld

Drie grote tankers gevuld met kolen liggen aan de kade. De Rotterdamse haven moet vernieuwen omdat de container- en oliestromen over hun hoogtepunt heen zijn.Foto: Hollandse Hoogte / Stijn Rademaker
‘Ik maak een vergelijking met de consumentenindustrie: die moet continu haar reputatie voeden, anders verwatert of verdwijnt die reputatie’, zegt Castelein in zijn kantoor met uitzicht op de haven en de stad. ‘In een wereld die zo sterk verandert en waar zo veel concurrentie is om geld, locatie en mensen, moet een organisatie zich profileren. Je moet aantonen wat je doet, wat je creëert.’

De ceo draagt daarom als een missionaris zijn boodschap uit: de Rotterdamse haven is ook in de toekomst van grote betekenis voor de Nederlandse economie. ‘Het havencluster blijft aantrekkelijk om in te investeren, omdat het niet alleen gaat om Rotterdam maar om Nederland en een groot achterland.’

Energietransitie
Casteleins boodschap komt niet uit de lucht vallen, want drastische veranderingen dienen zich aan. De grote hausse in containervervoer is voorbij. De noodzaak tot energietransitie wereldwijd zet de fossiele industrie, die ongeveer de helft van de Rotterdamse haven uitmaakt, de komende jaren onder druk omdat de uitstoot van CO₂ omlaag moet.

De gevolgen zijn ingrijpend. De toegevoegde waarde, zeg maar het verdienvermogen van de haven van de afgelopen dertig jaar, komt in het gedrang. Niet iedereen in de zaal van het Luxor zal morgen deze uitspraak van Castelein welwillend aanhoren: ‘Een succesvolle haven is meer dan tonnen. De bedrijven in offshorewindparken die zich hier gaan vestigen hebben voor heel Nederland een economische uitstraling, met onderzoek en ontwikkeling. In tonnen gaan we dat niet merken, wel in waarde.’

 

 

Andere stromen
Voor Castelein is vernieuwing van de bestaande industrieën essentieel om de haven toekomstbestendig te maken. ‘Ik erken dat er dingen weg zullen vallen, maar we hebben hier met onder meer Shell, BP en Air Liquide topbedrijven in de energie- en chemiesector zitten en als die innoveren kan heel Nederland daarvan profiteren.’

Die vernieuwing kan andere stromen opleveren, zoals biomassa in plaats van kolen. Daarin past ook de productie van groene waterstof als grondstof voor het petrochemisch cluster. Castelein wijst bovendien op de circulaire industrie. ‘Met het oog daarop zijn we bezig met een fabriek die plastic afval kan omzetten in nieuwe grondstoffen.’

Ook de logistieke sector in de haven moet vernieuwen, door meer te digitaliseren. De havenbeheerder werkt er volop aan mee met de ontwikkeling van softwareapplicaties die de verblijftijd van schepen verkorten. Onlangs zei financieel bestuurder Paul Smits in deze krant dat de rol van softwareontwikkelaar zelfs tot een nieuw verdienmodel voor HbR kan leiden.

Logistieke hub
Dat de Rotterdamse haven een grote economische uitstraling voor Nederland heeft, wordt volgens Castelein met cijfers gestaafd in het rapport. Een van de auteurs, onderzoeker en havendeskundige Bart Kuipers, legt uit wat het Rotterdam-effect inhoudt. ‘De haven en de daaraan gekoppelde wederuitvoer van producten hebben tot belangrijke distributienetwerken elders in Nederland geleid, zoals in Brabant en Limburg. Venlo was zonder Rotterdam nooit uitgegroeid tot de grote logistieke hub die het nu is’, zegt Kuipers.

 

 

De focus van de afgelopen dertig jaar op de Rotterdamse haven heeft volgens de onderzoekers geleid tot een stijging van de toegevoegde waarde van €25,2 mrd in 2002 naar €45,6 mrd in 2017. Daarvan maakt het Rotterdam-effect, dus de invloed op de rest van de Nederlandse economie, €14,8 mrd uit.

RapportRotterdamEffect.pdf
Voor Castelein vormen deze cijfers een fundament onder zijn havenevangelie. ‘Ik probeer er alles aan te doen om de haven neer te zetten als een bijzonder aantrekkelijke locatie om in te investeren. Met de cijfers onderbouw je dat.’

Aantrekkelijker en schoner
De vraag is of de nieuwe haven straks ook nog het Rotterdam-effect teweegbrengt. Onderzoeker Kuipers is stellig: ‘Ik denk zelfs dat het beste nog moet komen. De grote groei in de ladingstromen lijkt over het hoogtepunt heen, maar de haven wordt aantrekkelijker, schoner, met minder uitstoot.’

‘Ik denk dat het beste nog moet komen voor de Rotterdamse haven’
• Bart Kuipers, havendeskundige Erasmus Universiteit
Hij wijst op de behoefte van de regio Rotterdam aan hoogopgeleide mensen. ‘Kennis gaat een steeds grotere rol spelen, omdat het belang van innovatie toeneemt.’

Als de richting van verduurzaming echt wordt ingeslagen, kan het havencluster van de toekomst de Nederlandse economie ten goede komen, is zijn overtuiging. De nadruk komt dan meer te liggen op samenwerking tussen industrieën en dienstverleners in de regio, maar ook tussen stad en haven.

‘Denk aan de maritieme industrie in de omgeving, met scheepsbouw en bedrijven als Boskalis, Van Oord en Damen. Niemand ziet dat, maar in Schiedam werken nu al 2000 maritieme ingenieurs.’ Daar komt nog eens de maritieme dienstverlening bij, zoals advocaten en verzekeraars.

 

 

Maritieme hoofdstad
Eigenlijk verdwijnen de oude waarden waarop de haven is gebouwd. Het begrip mainport is typisch jaren tachtig, vindt Kuipers. De renaissance van haven en stad schreeuwt om een nieuw begrip, ‘Global Hub’ of ‘Europe’s Industrial Cluster’ bijvoorbeeld. De stad Rotterdam afficheert zich sinds kort als Maritime Capital of Europe.

Dit soort kreten ligt waarschijnlijk ook beter bij ambitieuze jongeren als Ana Duškov van ECT en Lisette van der Pijl van onlinemarketingbureau Port-able. ‘De wereld een stukje beter maken is belangrijk voor jongeren. Het gaat niet alleen om salaris’, zegt die laatste. ‘Wat kunnen we bijdragen? Wat kunnen we veranderen? Dat zal de haven ons duidelijk moeten maken. Dan leveren we graag onze bijdrage.’