Effectiviteit van mondkapjes in het openbaar vervoer

Effectiviteit van mondkapjes in het openbaar vervoer

jun 2, 2020 Nieuwsfeed by vincent

Gaan mondkapjes in het ov echt helpen? Vanaf deze week moet iedereen een mondkapje op in het openbaar vervoer, anders volgt een boete à €95. Geen medische mondkapjes, want die moeten voor de zorg beschikbaar blijven. Maar een sjaal of sok mag ook weer niet. Vier vragen over het nut van mondkapjes. Bron: FD
De mondkapjes zijn sinds maandag onderdeel geworden van de vaste reizigers-uitrusting in het openbaar vervoer, zoals hier bij de Amsterdamse tram halte Leidseplein.

1. Waarom een mondkapje?
Mondkapjes kunnen op twee manieren beschermen: als schild tegen virusdruppels van anderen of als vangnet van jouw eigen virusdruppels zodat die niet in het rond vliegen. Om jezelf te beschermen tegen andermans druppels werken alleen de medische maskers met een speciaal filter goed. Maar daaraan dreigt een tekort dus die zijn gereserveerd voor de zorg. Uit lab-onderzoek blijkt dat ook niet-medische mondmaskers virusdruppels kunnen opvangen als je hoest, niest of hard praat. Dus daarom wordt verondersteld dat ze helpen verspreiding van het coronavirus te voorkomen. ‘Zie het als een soort permanente elleboog voor je mond’, legt arts-microbioloog en hoogleraar infectiepreventie Andreas Voss van het Radboudumc uit.

2. Is het schijnveiligheid?
Het RIVM stelt weliswaar dat er geen eenduidig bewijs is dat niet-medische mondkapjes besmetting helpen voorkomen, maar zegt ook dat het gebruik in sommige situaties ‘overwogen’ kan worden. ‘Als afstand houden niet kan, zoals bijvoorbeeld in het ov, kan een mondkapje nuttig zijn’, vindt Voss. ‘Veel van de maskers die te koop zijn werken naar behoren. In elk geval houden ze veel van de grotere druppels tegen die anders binnen 1 tot 1,5 meter neerslaan waardoor je besmet kunt worden.’ Microbioloog/viroloog Coretta van Leer van het UMCG is het daarmee eens: ‘Het biedt natuurlijk nooit 100% bescherming, anders was het virus al verdwenen in Azië waar iedereen mondkapjes draagt. Maar het helpt wel iets en het gaat hierbij allemaal om de reductie van kansen op besmetting.’

Mondkapjes bieden nooit 100% bescherming, maar het helpt wel iets en het vermindert de kansen op besmetting. 
Welk niet-medisch masker is dan het beste? Voss: ‘Die zelfgemaakte met twee lagen stof en een filter ertussen werken voor dit doel behoorlijk goed. Maar ook de maskers die je bij de drogist kunt kopen en die lijken op de chirurgische maskers die we in het ziekenhuis gebruiken, kunnen prima zijn. Het verschil is vooral dat ze niet getest zijn.’

3. Wat is er op tegen?
De vrees bestaat mensen zich ‘beschermd’ voelen door het masker en het minder nauw nemen met maatregelen zoals thuis blijven bij klachten, 1,5 meter afstand houden en handen wassen. Ook zou het kunnen dat mensen niet goed met de kapjes omgaan, zegt Van Leer. Bij het verkeerd op- en afzetten van een mondkapje kunnen mensen zichzelf juist besmetten. ‘En een stoffen mondmasker moet je wel echt elke dag wassen.’ Voss wijst er ook op dat wanneer een masker nat wordt, het minder goed werkt. ‘Een andere fout is dat mensen die moeten hoesten of niezen hun masker naar beneden doen omdat ze geen zin hebben met hun neus in het snot te zitten. Dat is te begrijpen, maar niet heel verstandig.’ Neem daarom meer maskers mee zodat je kunt wisselen.

4. En hoe zit het met aerosolen?
Niet-medische mondmaskers houden wel wat maar lang niet alle kleine virusdruppeltjes (aerosolen) tegen. Over hun rol in de verspreiding van het virus is veel discussie. ‘Het zou kunnen dat ze een rol spelen bij zogeheten superspreadevents waar tijdens bijvoorbeeld een kerkdienst grote aantallen mensen tegelijk besmet zijn geraakt’, zegt Van Leer. Recent lab-onderzoek toont aan dat aerosolen veel verder komen dan 1,5 meter en (in slecht geventileerde ruimtes) tot bijna tien minuten blijven hangen.

De vraag is alleen wat dat betekent. ‘Er is tot nu nog geen “levend” oftewel infectieus Sars-CoV-2 in aerosolen aangetoond’, zegt moleculair viroloog Sander Herfst van het Erasmus MC die met onderzoek bij fretten aantoonde dat Sars-CoV-2 door de lucht overdraagbaar is. Maar ook als aerosolen wel infectieus virus blijken te bevatten, betekent het niet automatisch dat ze een grote rol spelen bij besmetting.
Herfst: ‘Ik denk eigenlijk van niet, gezien de efficiëntie van maatregelen als afstand houden en handen wassen. Daarmee voorkom je namelijk besmetting via direct contact en grote druppels.’ Ook Voss denkt dat: ‘Anders hadden we een veel hogere besmettelijkheid gezien, zoals bij mazelen. Hij denkt dat verspreiding bij bijvoorbeeld koren en kerkdiensten een optelsom zijn van verschillende omstandigheden: ‘Zingen in een kleine ruimte met te weinig afstand en slechte ventilatie. Dat zijn uitzonderlijke omstandigheden die kunnen leiden tot besmetting.’