Stop de negatieve draaikolk voor-ie de werkplek vergiftigt

Stop de negatieve draaikolk voor-ie de werkplek vergiftigt

jul 1, 2019 Nieuwsfeed by vincent

Het Witte Huis van Donald Trump is omschreven als de ‘giftigste werkplek op aarde’. Maar oorlog op het werk komt overal voor, weet hoogleraar Martin Euwema uit ervaring. Zijn advies: ‘Geef zeker zoveel aandacht aan mensen en omgang als aan produceren en resultaten.’  
‘Wees maar blij met je baan.’ Deze dooddoener smoort kritiek op de lulligste manier. Vaak gebezigd op wat de Amerikanen noemen een toxic workplace, en die ellende is goed gedocumenteerd, inclusief veel onderzoek. De term kwam in de schijnwerper met de uiting ‘Het Witte Huis is de meest giftige werkplek op aarde’ na een regen van conflicten en ontslagen. En in Nederland was het bedrijf Zoomin het schoolvoorbeeld van een giftige werkplek met tientallen tot huilen getergde jonge werknemers; tot de directie het veld moest ruimen. 

Zelfs op de meeste gewilde werkplekken in de wereld, bij Google bijvoorbeeld, kan het gruwelijk misgaan tussen werknemers onderling en met hun chefs. Komt de negatieve draaikolk eenmaal op gang, dan is er geen houden meer aan.

Nijd, haat en ruzie beginnen vaak onderhuids, sluimerend; van niet meer voor iedereen koffie halen tot doodzwijgen, van belangrijke stukken pikken tot de telefoon laten overgaan en zwijgen. Het vreet aan mensen, gaat ten koste van het plezier en productiviteit, en is een van de belangrijkste oorzaken voor stress en burn-out, verzuim en vertrek.

Conflicten kunnen lang onderhuids sluimeren, maar als vroeg of laat de wond openbarst, dan vloeit de etter. Schreeuwen en schelden, met koffie smijten, of beter nog met computers en telefoons; de computerwoede is zelfs een aparte tak van sport geworden en kan een ooit vredige kantooromgeving veranderen in oorlogsgebied.

Toxisch leiderschap
Soms komt een zaak voor de rechter, zoals een conflict van een WMO-club van de gemeenten Ridderkerk, Barendrecht en Albrandswaard. Beide partijen hadden schuld volgens de rechtbank: juridische taal voor elkaar de tent uitvechten. Maar jammer voor de werknemer, het ontslag en de uitvoering ervan waren terecht, geen extra ontslagvergoeding. Beter trof de werknemer van Tandartspraktijk Anna Paulowna het, die 87.000 euro kreeg toegewezen van de rechtbank Noord-Holland, vanwege een onveilig werkklimaat dat de tandartsen creëerden.

‘Je moet wel onderscheid maken tussen conflicten tussen enkele werknemers, ruzie met je baas, en een toxische werksfeer die een hele afdeling in een strijdperk verandert’, waarschuwt Martin Euwema, hoogleraar organisatiepsychologie aan de KU Leuven en expert in conflictmanagement.  

‘Toxisch leiderschap kenmerkt zich door eenzijdig sturen op resultaten, door onethisch en respectloos gedrag, met druk zetten, intimideren en vaak kleineren. Een tweede regelmatig voorkomend gif, is het buitensluiten en pesten. Mensen belachelijk maken, negeren, niet uitnodigen voor een feestje of WhatsApp-groep. Veelal kleuterschoolniveau, maar mensen lijden er enorm onder.’

Handgranaat
Euwema heeft in zijn lange loopbaan de ‘meest bizarre’ conflicten onder ogen gehad. ‘Schreeuwen, schelden en koffie smijten zijn klassiek, maar veel frequenter en vervelender is het doodzwijgen, negeren, roddelen, vals beschuldigen, intimideren en het werken lastig maken. Dat zijn vaak lang zeurende conflicten. Die doven uit door langdurige ziekte of vertrek, of escaleren plotseling als een ontploffende handgranaat.’

Euwema kent het voorbeeld van afscheidsfeestjes waar de collega in het bijzijn van de partner nog een paar vegen uit de pan krijgt. Gênant of hilarisch voor buitenstaanders, maar het kan de hele pensioentijd van het slachtoffer in kwestie blijven achtervolgen.

Aankaarten is eenvoudiger gezegd dan gedaan. Klikken maakt het erger, denken slachtoffers vaak. Angstcultuur en toxische werkplek horen bij elkaar. Euwema: ‘Een politieman belde me over een toxische werkomgeving, maar hij kon niets doen want hij moest wel met collega’s op de wagen blijven functioneren.’
 
Confrontatie
Wat te doen? ‘Geef zeker zoveel aandacht aan mensen en omgang als aan produceren en resultaten. Verminder het gevoel van competitie, zeker binnen je team en organisatie. En reduceer ook onzekerheid, want onzekere mensen zoeken een uitweg en slachtoffers. Zorg voor een goede arbeidshygiëne: helderheid en openheid, een sfeer van luisteren en welzijn benadrukken. Leidinggevenden afrekenen op samenwerking, sfeer en onderzoek naar werkbeleving, dus op het proces boven resultaat.’

En niet aarzelen met harde maatregelen. Leidinggevenden op tijd wisselen en afscheid durven nemen als ze over de grens gaan. Het is vaak de moed tegenover de lafheid. Euwema: ‘Een mooi voorbeeld is het Nederlandse waterpoloteam vrouwen bij de Olympische Spelen van 2008 in Beijing. Coach Robin van Galen durfde een sterspeelster die de sfeer verziekte naar huis te sturen. En toch kampioen worden. Dat zijn krachtige signalen die toxische gevolgen voorkomen.’

Confrontaties en spanningen zijn goed, en brengen je resultaat. ‘Maar je moet mensen wel het gevoel geven dat ze samen in het bootje zitten en dat ze elkaar nodig hebben. Dan kun je het gesprek over de inhoud aangaan op het scherpst van de snede.’
Het Witte Huis van Donald Trump is omschreven als de ‘giftigste werkplek op aarde’. Maar oorlog op het werk komt overal voor, weet hoogleraar Martin Euwema uit ervaring. Zijn advies: ‘Geef zeker zoveel aandacht aan mensen en omgang als aan produceren en resultaten.’